آسیبهای ناشی از نور آفتاب در کوهنوردان

فهرست مندرجات

 نگاهی به آسیبهای ناشی از نور آفتاب در کوهنوردان

نور خورشید از دو قسمت مرئی و نامرئی تشکیل شده است که سهم هرکدام از کل تابش این گوی آتشین ۵۰% است. نور نامرئی به دو قسمت مادون قرمز و ماورا بنفش تقسیم می شود که اشعه ماورا بنفش نیز بر اساس طول موج به سه گروه A ،B و C تقشیم می شود.

 

گرچه اشعه مادون قرمز نیز برای بدن مضر است، اما متهم اصلی در آسیبهای ناشی از نور آفتاب اشعه ماورا بنفش است که علی رغم اینکه درصد کمی از اشعه خورشید را تشکیل می دهد، بیشترین ضرر را برای بدن دارد.

اشعه فرا بنفش بر اساس طول موج به سه نوع A,B,C تقسیم می شود:

UVA: این نوع طول موج و نفوذ بیشتری دارد و از شیشه ها می گذرد و مقدار آن تقریبا ۲۰ برابر نوع B است. بیشتر باعث برنزه شدن و کمتر باعث سوختگی و قرمزی می شود اما باعث افزایش تاثیر سرطان زایی UVB می شود.

UVB: که باعث آفتاب سوختگی می شود مضر ترین نوع اشعه موجود در جو برای پوست است که بیشترین تابش را در تابستان دارد، توسط یخ و برف منعکس می شود و توسط شیشه جذب می شود.

UVC: که تقریبا به طور کامل توسط لایه ازن جذب می شود.

هرچه طول موج کمتر باشد اشعه خطرناک تر است.

 الف) آسیب های ناشی از نور آفتاب:

پرتوهای آفتاب در پوست و بافتهای بدن نفوذ می کنند و با تشکیل رادیکالهای آزاد اکسیژن باعث آسیب و تخریب سلولها می شوند. ادامه این تخریبها در دراز مدت باعث تغیر شکل و گاه سرطانی شدن سلولها می شوند. آسیب های مهم ناشی از آفتاب را می توان اینچنین بیان کرد:

۱) آفتاب سوختگی

۲) چین و چروک و پیری پوست

۳) ایجاد و تسهیل ابتلا به سرطانهای پوست

۴) آسیب به مو

۵) آسیب به چشم

۶) تشدید بعضی از بیماریها

۷) ایجاد گرمازدگی

همانگونه که می بینید مهمترین و خطرناک ترین تاثیر نور خورشید زمینه سازی ایجاد سرطان پوست است. آثار اشعه ماورابنفش بتدریج در مواجهه های کوتاه و مداوم طی زندگی جمع شده وباعث آسیب دراز مدت بافتهای بدن و افزایش ریسک ابتلا به سرطان می شود. این آسیبها بخصوص برای کسانی که بطور مداوم در معرض مقادیر اندک اشعه قرار دارند بسیار بیشتر است.

 

 ب) کوه و آفتاب:

کوهنوردان بسیار بیشتر از افراد عادی در معرض خطرات ناشی از آفتاب قرار دارند. زیرا کوهنوردان بابت ماهیت فعالیتشان بسیار بیشتر از افراد عادی در مواجهه با نور آفتاب قرار دارند.

اشعه ماوراء بنفش در ارتفاعات بیشتر از شهر ها و دامنه ها است و به ازاء هر ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع این اشعه ۱۰ تا ۱۲ درصد بیشتر می شود. مثلا اشعه ماوراء بنفش در قله دماوند (۵۶۷۲ متر) حدود ۳۰ درصد از گو سفند سرا (۳۰۰۰ متر) بیشتر و ۵۰ درصد از شمال تهران (۱۷۰۰متر)بیشتر است.

در شهر ها آلودگیها باعث جذب اشعه ماوراء بنفش می شوند اما هوای پاک تر کوهستان اشعه ماوراء بنفش بیشتری را از خود عبور می دهد.

وجود برف مانند یک آینه باعث می شود تا اشعه ماوراء بنفش به اطراف منعکس شود. (برف حدود ۸۵ %اشعه ماوراء بنفش را منعکس می کند).

مجموع این عوامل باعث می شوند تا کوهنوردان بسیار بیشتر در معرض خطر باشند و نیاز به مراقبت بیشتری داشته باشند.

برای اینکه بتوانید مراقبت درستی در برابر اشعه ماوراء بنفش داشته باشید باید مکانها و زمانهایی را که بیشتر در معرض اشعه ماوراء بنفش هستند و نیز افرادی را که بیشتر در برابر این اشعه آسیب پذیرند بشناسید.

اشعه ماوراء بنفش کی و کجا بیشتر است؟

ساعات میانی روز (ساعت ۱۰ صبح تا ۲ عصر)

نزدیک خط استوا (عرض جغرافیایی کمتر)

ارتفاعات

مجاورت سطوح منعکس کننده (آب، برف و ...)

فصول خاص (تابستان)

آب و هوای پاک و آفتابی

چه کسانی به اشعه ماوراء بنفش بیشتر حساسند؟

افرادی که پوست روشن دارند.

بچه ها (استفاده از ضد آفتاب در ۱۸ سال اول زندگی احتمال ابتلا به سرطان پوست در بزرگسالی را ۷۸ درصد کم می کند)

افراد مسن

مصرف کنندگان بعضی داروها (قرصهای ضد بارداری، آنتی بیوتیک ها و هر دارویی که در دستورالعمل آن افزایش حساسیت در برابر نور آفتاب ذکر شده باشد.)

 

 د) مراقبت از پوست در برابر آفتاب:

برای مراقبت از پوست ۴ اصل وجود دارد که باید رعایت شود:

۱- پرهیز از ساعتها و مکانهای خطرناک از نظر اشعه

۲- استفاده از پوشش مناسب

۳- استفاده از ضد آفتابها

۴- داروها

۱- پرهیز از ساعتها و مکانهای خطرناک از نظر اشعه

هیچ پوشش یا ضد آفتابی مراقبت ۱۰۰ % در برابر آفتاب ایجاد نمی کند، پس اولین و مهمترین مراقبت پرهیز از مواجهه با اشعه است. نورخورشید در ساعات ۱۰صبح تا ۲ عصر در اوج خود است (۷۰ تا ۸۰ درصد اشعه ماوراء بنفش در این ساعتها به زمین می رسد) در این ساعات باید از مواجهه با آفتاب یا بهتر بگوییم فضای باز پرهیز کرد و در هنگام صعودهای تابستانه و در مناطق آفتاب گیر بهتر است صعود را به ساعات ابتدایی و انتهایی روز موکول کرد.

دقت کنید که نبودن آفتاب دلیل نبودن اشعه ماوراء بنفش نیست و شما در هوای ابری نیز نیاز به مراقبت در برابر افتاب را دارید چیزی نزدیک به ۹۰ درصد UVA از ابرها عبور می کند. گرچه اگر ابرها به گونه ای باشند که هوا تیره و تاریک شود و یا باران باشد تقریبا می توان گفت که اشعه ماوراء بنفش نوع B به زمین نمی رسد.

۲- استفاده از پوشش مناسب

لباس مناسب بهترین و اصلی ترین راه مقابله با آفتاب است و به خاطر داشته باشید هیچگاه هیچ ضد آفتابی جایگزین پوشش مناسب نخواهد شد.

مناسب ترین لباس برای مقابله با آفتاب لباسی است که:

۱-۲- کاملا پوشیده باشد: گرچه اخیرا لباسهاییساخته شده که برای مقابله با اشعه ماوراء بنفش طراحی شده است اما استفاده از پوشش حداکثری با لباسهای عادی بسیار مفید و کمک کننده است.

پوششی که تمام راه های نفوذ آفتاب را پوشش دهد و بخصوص سر و گردن را کاملا بپوشاند. کلاه مناسب نقش مهمی در این پوشش دارد کلاه ضمن مراقبت از سر و گردن به محافظت از صورت نیز کمک می کند. لبه کلاه بهتر است دور تا درو باشد و عرض لبه کلاه نباید کمتر از ۶ سانتی متر باشد و نیز اطراف سر و گردن باید با شال و یا با چفیه و یا با کلاه هایی که برای این منظور تهیه شده است پوشانده شود. استفاده از لباسهای آستین بلند و دستکش به خصوص در کار سنگ و یا در یخچالها نباید فراموش شود.

۲-۲- خشک باشد: قدرت محافظت لباسها در برابر اشعه ماورا بنفش با خیس شدن آنها یک سوم می شود. پس لباس های خود را هیچگاه خیس نکنید و یا خیس بر تن ننمایید.

۳-۲- تیره باشد: هرچه لباس روشن تر باشد با انعکاس اشعه ماوراء بنفش سایر قسمتهای بدن را در معرض اشعه قرار می دهد. پس لباس مناسب برای مقابله با اشعه ماورا بنفش لباس تیره است.

۴-۲- گشاد باشد: استفاده از لباسهای تنگ و استرچ قدرت مقاومت آنها ار در برابر اشعه ماورا بنفش کم می کند.

۳- استفاده از ضد آفتابها:

به موادی که بتوانند از نفوذ امواج ماورا بنفش به قسمتهای عمقی پوست جلوگیری کنند ضد آفتاب یا محافظ می گویند.

 

 ضد آفتاب ها بر دو نوع هستند :

۱- ضد آفتاب فیزیکی

۲- ضد آفتاب شیمیایی

۱-۳- ضد آفتاب های فیزیکی: باعث انعکاس اشعه ماورا بنفش می شوند و با ایجاد یک سد بر روی پوست مانع نفوذ اشعه ماوراء بنفش می شوند. این پماد ها باید بصورت یک لایه ضخیم روی پوست قرار گیرند و نباید بر روی پوست ماساژ داده شوند. این دسته ضد آفتابهایی موثر و ارزان هستند و حساسیت زا نمی باشند اما بی رنگ و خوشبو نیستند، تنوع زیادی ندارند و گرد و غبار را به خود جذب می کنند. برای پوست های آسیب دیده و مناطقی که زیاد می سوزند (مثل بینی و گونه ها) مفیدند. از این دسته می توان به زینک اکساید و یا تیتانیوم دی اکساید اشاره کرد.

۲-۳- ضد آفتاب های شیمیایی: باعث جذب اشعه ماورا بنفش می شوند. اکثر ضد آفتابهای موجود در بازار از این دسته هستند و گرچه تنوع بسیار بیشتری داشته و رنگ و بوی مناسبی دارند اما گران تر از گروه قبل می باشند و در پوست های حساس و آسیب دیده ممکن است باعث آسیب شوند.

 

نگاهی به آسیبهای ناشی از نور آفتاب در کوهنوردان

spf:

قدرت ضد آفتابها را با واحدی می سنجند بنام (SPF) یا (Sun protection factor). که بیان کننده نسبت زمان مقاومت پوست با ضد آفتاب به زمان مقاومت پوست بدون ضد آفتاب در برابر نور آفتاب است.

اگر پوست کسی در برابر اشعه بدون ضدآفتاب در عرض ۵ دقیقه می سوزد با استفاده از ضدآفتابی با SPF 15 تا ۷۵ دقیقه دوام دارد. در SPF ۳۰ جذب اشعه حدود ۹۷% است، در SPF ۱۵ جذب اشعه حدود ۹۳% و در SPF ۲ جذب اشعه حدود ۵۰% است.

ضد آفتاب مناسب:

برای کوه ضد آفتاب خوب ضد آفتابی است که برای پوست شما مناسب باشد و آن را تحریک نکند. در برابر اشعه ماوراء بنفش A و B مقاوم باشد. حداقل SPF 30 داشته باشد. ضد آب باشد و بسته بندی آن مقاوم و به راحتی قابل حمل و نقل باشد.

نحوه استفاده از ضد آفتاب:

مهم نیست که ضد آفتابی که انتخاب می کنید، چه مارکی است ... خارجی یا ایرانی است و یا SPF خیلی بالا دارد مهم این است که از ضد آفتابتان درست استفاده کنید. هر ضد آفتابی باید نیم ساعت قبل از مواجهه با نور خورشید استفاده شود به خوبی روی تمام پوست صورت مالیده شود و تا نیم ساعت بعد از استفاده از آن هیچ ماده موضعی درمانی یا آرایشی نباید استفاده شود. هر ضد آفتابی باید دو ساعت بعد از مصرف، بعد از فعالیت سنگین و بعد از غوطه ور شدن در آب تجدید شود.

۴- داروها:

مصرف روزانه بعضی از داروها با تاثیر بر رادیکالهای آزاد سبب کاهش آسیب آفتاب بر پوست می شود.

شامل:

Vitamin C 1 to 2 gm - vitamin E 500 to 1000 IU - vitamin A 25000 IU

 

 پیشگیری از آفتاب زدگی:

پس اصول پیشگیری از آفتاب زدگی در کوهستان عبارتند از:

پرهیز از ساعات اوج اشعه (۱۰-۳)

پوشش مناسب (کامل – خشک – تیره – گشاد - جاذب اشعه)

استفاده از کلاه و عینک مناسب

استفاده از ضد آفتاب با SPF مناسب (حد اقل ۳۰)

استفاده از ضد آفتاب ۱۵تا ۳۰ دقیقه قبل از مواجهه با آفتاب

تکرار ضد آفتاب هر ۲ ساعت یا بعد از ورزش سنگین یا مواجهه با آب

پرهیز از داروهای محرک (مثلا آنتی بیوتیک ها یا داروهای ضد بارداری)

استفاده از داروهای مفید

دکتر فرید عباسی دزفولی

/ 0 نظر / 6 بازدید